భారత సామాజిక ప్రజాస్వామ్యానికి మూలపురుషుడు – మహాత్మా జ్యోతిరావు ఫూలే

*భారత సామాజిక ప్రజాస్వామ్యానికి మూలపురుషుడు – మహాత్మా జ్యోతిరావు ఫూలే*

*(ఏప్రిల్ 11 ఫూలే 199 వ జయంతి)*

*కుల సమాజపు నీడలో జన్మించిన ప్రశ్న*

*భారతదేశ చరిత్రను మనం ఎక్కువగా రాజ్యాలు, యుద్ధాలు, పాలకుల విజయాలతో గుర్తుపెట్టుకుంటాం. కానీ కోట్లాది ప్రజల జీవితాలను నిజంగా మార్చిన ఆలోచనల చరిత్ర మాత్రం తరచూ అంచులకు నెట్టివేయబడింది. ఆ అంచుల్లో నిలబడి, భారత సమాజపు మూలాలను కదిలించిన మహానుభావుడు మహాత్మా జ్యోతిరావు ఫూలే. ఆయన ఒక సంఘ సంస్కర్త మాత్రమే కాదు; భారత సమాజాన్ని తిరిగి నిర్మించాలనే ధైర్యమైన కలను కన్న తొలి ఆధునిక తత్త్వవేత్త.*

*1827 ఏప్రిల్ 11న పూణేలో జన్మించిన ఫూలే, చిన్ననాటి నుంచే కులవ్యవస్థ యొక్క కఠినత్వాన్ని ప్రత్యక్షంగా అనుభవించాడు. పూలు అమ్మే కుటుంబంలో పుట్టిన కారణంగా సమాజంలో తక్కువగా చూడబడిన అనుభవమే ఆయనలో ప్రశ్నించే మనసును పెంచింది. ఎందుకు శ్రమ చేసే వాడు అవమానానికి గురవ్వాలి? ఎందుకు పుట్టుకే మనిషి విలువను నిర్ణయించాలి? ఈ ప్రశ్నలే ఆయన జీవితాన్ని ఒక నిరంతర బౌద్ధిక పోరాటంగా మార్చాయి.*

*అవమానంలోంచి అవగాహనకు*

*1848లో ఒక బ్రాహ్మణ స్నేహితుడి వివాహానికి వెళ్లిన ఫూలేను “నీ కులానికి ఇక్కడ చోటు లేదు” అంటూ అవమానించారు. ఇది వ్యక్తిగత సంఘటనలా కనిపించినా, ఫూలే దానిని సమాజ నిర్మాణంలోని లోపంగా చూశాడు. ఆ రోజు ఆయనకు ఒక విషయం స్పష్టమైంది – ఈ దేశంలో అవమానం వ్యక్తులకు కాదు, ఒక వర్గానికే. ఆ వర్గం విముక్తి పొందాలంటే వ్యవస్థనే ప్రశ్నించాలి.*

*అప్పటివరకు మౌనంగా భరించిన అన్యాయాన్ని ఇక భరించకూడదని ఆయన నిర్ణయించాడు. మతం, కులం, సంప్రదాయం పేరుతో నడిచే దోపిడీని తర్కంతో, విద్యతో ఎదుర్కోవాలన్న సంకల్పం ఆయనలో పుట్టింది. అక్కడినుంచే ఫూలే జీవితం వ్యక్తిగతంగా కాకుండా సామాజికంగా మారింది.*

*హక్కుల తత్త్వం – ఆలోచనలకు మేధోబలం*

*ఫూలే ఆలోచనలకు తాత్విక బలం అందించిన ముఖ్యమైన గ్రంథం Rights of Man. దీనిని రచించిన ఆలోచకుడు థామస్ పెయిన్. ఈ గ్రంథం ఫూలేకు ఒక మౌలిక సత్యాన్ని బోధించింది – హక్కులు దేవుడు ఇచ్చేవి కావు, అవి మనిషి సహజ స్వభావం. ఈ భావన భారత సమాజానికి అప్పట్లో పూర్తిగా విప్లవాత్మకమైనది.*

*ఈ ఆలోచన ఆధారంగా ఫూలే పురాణాలను, వర్ణవ్యవస్థను, మతాచారాలను విమర్శించాడు. దేవుడు ఉంటే, మనుషుల మధ్య ఇంతటి అసమానత ఎందుకు అనే ప్రశ్నను ఆయన బహిరంగంగా అడిగాడు. ఈ ప్రశ్నలే ఆయనను హేతువాదిగా నిలబెట్టాయి.*

*స్త్రీ విద్య – సమాజ మార్పుకు మూలాధారం*

*భారత సమాజంలో మహిళ చదువుకోవడం పాపంగా భావించిన కాలంలో, ఫూలే బాలికల కోసం పాఠశాల ప్రారంభించాడు. 1848లో పూణేలో స్థాపించిన ఆ పాఠశాల ఒక విద్యాసంస్థ మాత్రమే కాదు; అది ఒక సామాజిక విప్లవం. ఈ కార్యంలో ఆయనకు అండగా నిలిచింది ఆయన భార్య సావిత్రిబాయి ఫూలే.*

*సావిత్రిబాయి బడి వెళ్లే మార్గంలో ఎదుర్కొన్న అవమానాలు భారత చరిత్రలో చెప్పుకోదగినవి. రాళ్లు, మురికి, తిట్లు – ఇవన్నీ ఆమెను ఆపలేకపోయాయి. ఫూలే దంపతులు నమ్మిన విషయం ఒకటే – స్త్రీ చదువుకుంటే కుటుంబం మారుతుంది, కుటుంబం మారితే సమాజం మారుతుంది. ఈ ఆలోచన ఈనాటికీ ఆధునికంగానే ఉంటుంది.*

*ఆచారాలపై తిరుగుబాటు*

*ఫూలే విద్యకే పరిమితం కాలేదు. సమాజంలో మహిళలపై జరుగుతున్న అన్యాయాలన్నింటినీ ఆయన ప్రశ్నించాడు. బాల్యవివాహాలు, విధవలపై ఆంక్షలు, సతీ సహగమనం వంటి ఆచారాలను ఆయన మానవత్వానికి విరుద్ధమని ప్రకటించాడు. విధవలకు పునర్వివాహ అవకాశం ఉండాలన్న ఆలోచనను బహిరంగంగా చెప్పడం అప్పటి సమాజంలో అచంచల ధైర్యానికి నిదర్శనం.*

*ఈ ప్రశ్నల వల్ల ఫూలే తీవ్ర విమర్శలు ఎదుర్కొన్నారు. అయినా ఆయన వెనుకడుగు వేయలేదు. సమాజం మారాలంటే విమర్శలు సహజమని ఆయన నమ్మాడు.*

*సత్యశోధక్ సమాజం – ప్రత్యామ్నాయ సంస్కృతి*

*1873లో ఫూలే స్థాపించిన సత్యశోధక్ సమాజం ఒక సంస్థ కాదు; అది ఒక ప్రత్యామ్నాయ జీవన విధానం. ఈ సమాజం మతం పేరుతో నడిచే బ్రాహ్మణ ఆధిపత్యానికి ప్రత్యామ్నాయాన్ని చూపించింది. దేవుడికి మధ్యవర్తి అవసరం లేదని, మనిషి మనిషికి సమానమని ఈ సమాజం ప్రకటించింది.*

*వివాహాలు, నామకరణాలు, అంత్యక్రియలు – అన్నీ సులభంగా, సమానత్వంతో జరగాలన్న సందేశాన్ని సత్యశోధక్ సమాజం ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లింది. ఈ ప్రయత్నాలకు చట్టబద్ధమైన గుర్తింపు రావడం 1880లో ముంబై హైకోర్టు తీర్పుతో సాధ్యమైంది. బ్రాహ్మణ పురోహితులు లేకుండా జరిగిన వివాహాలు చట్టబద్ధమేనని న్యాయస్థానం ప్రకటించడం, ఫూలే ఆలోచనలకు లభించిన గొప్ప విజయం.*

*‘గులాంగిరీ’ – బానిసత్వ చరిత్రపై బహిరంగ విచారణ*

*ఫూలే రచించిన గులాంగిరీ గ్రంథం భారత సమాజాన్ని అద్దంలో నిలబెట్టింది. వర్ణవ్యవస్థ ఎలా పుట్టింది, పురాణాలు ఎలా అధికార సాధనాలయ్యాయి, ఆర్యుల వలస సిద్ధాంతం ఎలా న్యాయబద్ధత పొందిందో ఫూలే తర్కబద్ధంగా విశ్లేషించాడు. ఈ గ్రంథం చదివినవారికి ఒక విషయం స్పష్టమవుతుంది – బానిసత్వం దేవుడి శాపం కాదు, మానవ కుట్ర.*

*ఈ పుస్తకం అప్పటి మేధావి వర్గాన్ని కలవరపెట్టింది. కానీ అణగారిన వర్గాలకు అది ఒక మేల్కొలుపు పిలుపు అయింది.*

*విద్యపై ఫూలే దృష్టి – హంటర్ కమిషన్ వాంగ్మూలం*

*1882లో హంటర్ కమిషన్ ఎదుట ఫూలే ఇచ్చిన వాంగ్మూలం ఈనాటికీ ప్రాసంగికమే. విద్య ప్రభుత్వ బాధ్యత కావాలని, ప్రాథమిక విద్య అందరికీ అందుబాటులో ఉండాలని ఆయన స్పష్టంగా చెప్పారు. అగ్రవర్గాల చేతుల్లో విద్య పెట్టి సమానత్వం వస్తుందని అనుకోవడం మోసమని ఆయన హెచ్చరించారు. ఈ ఆలోచనలే తరువాతి కాలంలో ప్రభుత్వ విద్యా విధానాలకు పునాది అయ్యాయి.*

*చరిత్ర పునరుద్ధరణ – శివాజీ జయంతి*

*1880లో తొలిసారిగా ఛత్రపతి శివాజీ జయంతిని ప్రజా పండుగగా నిర్వహించినవాడు ఫూలే. అప్పటివరకు శివాజీ చరిత్ర బ్రాహ్మణీయ కోణంలోనే చెప్పబడింది. ఫూలే శివాజీని బహుజన స్వాభిమాన ప్రతీకగా నిలిపాడు. ఇది చరిత్రను ప్రజల వైపు మళ్లించిన ఒక కీలక ఘట్టం.*

*ఫూలే – అంబేడ్కర్ ఆలోచనలకు మూలం*

*ఫూలే ఆలోచనల ప్రభావం తరువాతి తరాలపై అపారమైనది. ముఖ్యంగా డా. బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ పై ఫూలే ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. డా.అంబేడ్కర్ తన గ్రంథం Who Were the Shudras? ను ఫూలే స్మృతికి అంకితం చేశారు. సామాజిక ప్రజాస్వామ్యం లేకుండా రాజకీయ ప్రజాస్వామ్యం వ్యర్థమనే డా.అంబేడ్కర్ భావనకు మూలం ఫూలేనే.*

*మహాత్మా – ప్రజలే ఇచ్చిన బిరుదు*

*1888లో బొంబాయిలో ప్రజలే ఫూలేకు “మహాత్మా” బిరుదు ఇచ్చారు. అది రాజులిచ్చిన గౌరవం కాదు; అణగారిన ప్రజల గుండెల్లోంచి వచ్చిన పిలుపు. అధికారానికి దూరంగా, ప్రజల పక్షానే నిలిచిన వ్యక్తికి లభించిన సహజ గౌరవం అది.*